Roboty dodatkowe i zamienne – spór o wynagrodzenie
Wykonano prace, których nie było w pierwotnym zakresie, a zamawiający odmawia zapłaty? Najpierw trzeba ustalić, co obejmowała umowa, kto zlecił zmianę i jak strony ustaliły jej rozliczenie.
W trakcie rozmowy wspólnie ustalamy, czego dotyczy spór i czy warto prowadzić sprawę. Radca prawny od 1998 roku, wpis na listę OIRP w Gdańsku nr GD/GD/3096.
W praktyce budowlanej używa się różnych określeń dla prac, które pojawiają się w trakcie realizacji kontraktu. Same nazwy „roboty dodatkowe”, „zamienne” czy „nieprzewidziane” nie przesądzają jeszcze o prawie do dodatkowego wynagrodzenia. Najważniejsze jest to, co obejmowała umowa i za co strony ustaliły wynagrodzenie.
Roboty dodatkowe, zamienne i nieprzewidziane – czym się różnią
| Kryterium | Roboty dodatkowe | Roboty zamienne | Roboty nieprzewidziane |
|---|---|---|---|
| Czym są | prace nieobjęte pierwotnym zakresem umowy | prace wykonywane zamiast prac pierwotnie przewidzianych, przy zastosowaniu innego rozwiązania | prace, których potrzeba ujawniła się dopiero podczas realizacji |
| Wpływ na zakres | mogą rozszerzać zakres umowy | zastępują wcześniejsze rozwiązanie | zależy od rodzaju prac |
| Wpływ na wynagrodzenie | zależy od umowy, rodzaju wynagrodzenia i uzgodnień stron | wymaga ustalenia wpływu zmiany na cenę | zależy od tego, czy prace były już objęte umówionym zakresem |
| Czy potrzebne jest uzgodnienie | co do zasady warto uzgodnić zakres i cenę przed wykonaniem | zmiana powinna być uzgodniona zgodnie z umową | trzeba ustalić, czy prace mieszczą się w umowie i kto powinien ponieść ich koszt |
Kiedy można żądać zapłaty za dodatkowe prace
Najpierw trzeba odpowiedzieć na podstawowe pytanie: czy wykonane prace rzeczywiście wykraczały poza zakres umowy?
To szczególnie ważne przy wynagrodzeniu ryczałtowym. Sam fakt, że wykonanie robót okazało się trudniejsze, droższe albo wymagało większej ilości pracy, nie oznacza jeszcze, że wykonawcy należy się dodatkowe wynagrodzenie.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy wykonano inne prace, których umowa rzeczywiście nie obejmowała.
Wtedy znaczenie ma między innymi:
- kto zlecił dodatkowe prace,
- kiedy zostały zlecone,
- czy wykonawca zgłosił ich dodatkowy charakter,
- czy uzgodniono cenę lub sposób jej ustalenia,
- czy zamawiający odebrał i wykorzystuje wykonane prace,
- jakie dokumenty potwierdzają przebieg uzgodnień.
Czy brak aneksu wyklucza zapłatę
Nie zawsze.
Najbezpieczniejsza sytuacja jest wtedy, gdy przed wykonaniem dodatkowych prac strony uzgodnią ich zakres, cenę i wpływ na termin w sposób wymagany przez umowę.
Brak aneksu może jednak prowadzić do sporu o to, czy dodatkowe prace zostały skutecznie zlecone i czy należy się za nie zapłata.
W niektórych sprawach, gdy nie ma podstawy do zapłaty na podstawie umowy, możliwe jest także rozważenie roszczenia o zwrot wartości korzyści uzyskanej przez zamawiającego. Każda taka sytuacja wymaga jednak osobnej oceny.
Dlatego im wcześniej zmiana zostanie udokumentowana, tym mniejsze ryzyko późniejszego sporu.
Jak udokumentować dodatkowe prace
Najlepiej ustalić zakres i sposób rozliczenia przed rozpoczęciem dodatkowych robót. Znaczenie mogą mieć:
aneks
zlecenie lub polecenie zmiany
protokół konieczności
protokół z narady
wpis do dziennika budowy
korespondencja e-mail
wycena lub kosztorys
dokumentacja projektowa
dokumentacja fotograficzna
Nie każdy z tych dokumentów sam w sobie oznacza, że strony skutecznie zmieniły umowę. Razem mogą jednak mieć duże znaczenie przy ustalaniu, kto zlecił prace i na jakich warunkach zostały wykonane.
Roboty dodatkowe a wynagrodzenie ryczałtowe
Przy wynagrodzeniu ryczałtowym trzeba dokładnie oddzielić dwie sytuacje.
Pierwsza to większy koszt lub większy nakład potrzebny do wykonania prac, które od początku były objęte umową.
Druga to wykonanie prac, których pierwotna umowa w ogóle nie obejmowała.
To rozróżnienie ma duże znaczenie dla oceny, czy można żądać dodatkowej zapłaty.
Dlatego sam wzrost kosztów wykonania kontraktu nie wystarcza. Trzeba najpierw ustalić rzeczywisty zakres umowy.
Roboty dodatkowe w zamówieniach publicznych
Przy zamówieniach publicznych zasady są bardziej sformalizowane.
Nie każdą zmianę zakresu można wprowadzić tylko dlatego, że zamawiający i wykonawca się na nią zgadzają. Trzeba sprawdzić, czy zmiana umowy jest dopuszczalna na podstawie Prawa zamówień publicznych.
Przepisy pozwalają w określonych sytuacjach na zmianę umowy również wtedy, gdy pojawia się potrzeba wykonania dodatkowych robót budowlanych. Muszą być jednak spełnione ustawowe warunki.
Dlatego przy zamówieniu publicznym przed wykonaniem prac warto sprawdzić jednocześnie:
- czy prace wykraczają poza pierwotne zamówienie,
- czy istnieje podstawa do zmiany umowy,
- jak należy tę zmianę udokumentować,
- w jaki sposób zostanie ustalone dodatkowe wynagrodzenie.
Roboty dodatkowe a termin wykonania
Dodatkowe lub zmienione prace mogą mieć wpływ nie tylko na wynagrodzenie, ale również na termin zakończenia kontraktu.
Trzeba wtedy osobno ustalić:
- czy prace wpłynęły na harmonogram,
- o ile wydłużyły realizację,
- kto odpowiada za ich powstanie,
- czy wykonawca zgłosił wpływ zmiany na termin,
- czy powstały dodatkowe koszty związane z przedłużeniem realizacji.
Samo wykonanie robót dodatkowych nie oznacza automatycznie prawa do przedłużenia terminu ani zwrotu wszystkich dodatkowych kosztów.
Te roszczenia trzeba wykazać i udokumentować.
Jakie dokumenty są ważne w sporze
W sprawach o roboty dodatkowe i zamienne znaczenie mają przede wszystkim:
umowa i aneksy
projekt i dokumentacja techniczna
kosztorysy i przedmiary
polecenia zmian
protokoły konieczności
protokoły z narad
wpisy do dziennika budowy
korespondencja z zamawiającym, inspektorem nadzoru lub Inżynierem Kontraktu
wyceny przedstawione przed wykonaniem prac
dokumentacja fotograficzna
Im lepiej udokumentowano zmianę przed wykonaniem prac, tym łatwiej później ustalić jej zakres i zasady rozliczenia. Prace wykonane wyłącznie na podstawie ustnych ustaleń są zwykle trudniejsze do rozliczenia.
Najczęstsze pytania
Czy wykonawca musi wykonać roboty dodatkowe?
To zależy od umowy i rodzaju zmiany. Niektóre kontrakty przewidują procedurę wydawania poleceń zmian. W innych przypadkach potrzebne jest wcześniejsze uzgodnienie stron. Przed wykonaniem prac warto sprawdzić podstawę zlecenia, cenę i wpływ zmiany na termin.
Czy za roboty dodatkowe zawsze należy się dodatkowe wynagrodzenie?
Nie. Najpierw trzeba ustalić, czy prace rzeczywiście wykraczały poza zakres objęty umówionym wynagrodzeniem. Ma to szczególne znaczenie przy wynagrodzeniu ryczałtowym.
Czy roboty dodatkowe wymagają aneksu?
To zależy od umowy i rodzaju kontraktu. Najbezpieczniej uzgodnić zmianę przed wykonaniem prac w formie wymaganej przez umowę. Brak aneksu może znacznie utrudnić dochodzenie zapłaty, ale nie w każdej sytuacji automatycznie zamyka drogę do rozliczenia wykonanych robót.
Czy można żądać zapłaty, jeżeli nie ustalono ceny dodatkowych prac?
W określonych sytuacjach jest to możliwe, ale sposób ustalenia należności zależy od podstawy prawnej roszczenia, treści umowy i przebiegu uzgodnień stron. Dlatego trzeba sprawdzić dokumenty oraz to, kto zlecił i zaakceptował dodatkowe prace.
Jak wygląda to w zamówieniach publicznych?
Przy zamówieniu publicznym zmiana zakresu umowy podlega dodatkowym ograniczeniom wynikającym z PZP. Nie każda dodatkowa praca może zostać po prostu wykonana i rozliczona. Najpierw trzeba ustalić, czy przepisy pozwalają na zmianę zawartej umowy.
Wykonałeś prace poza pierwotnym zakresem?
Do pierwszej rozmowy warto przygotować
umowę
dokumentację opisującą pierwotny zakres prac
polecenia i korespondencję dotyczącą zmian
protokoły
wyceny
dokumenty odbioru dodatkowych robót
Na tej podstawie można ustalić, czy prace rzeczywiście wykraczały poza umowę i na jakiej podstawie można żądać ich rozliczenia.
Opisz zakres prac wykonanych poza umową
Spór o roboty dodatkowe bywa też sporem o czas – w rozmowie sprawdzamy, czy oba wątki da się prowadzić razem.
Zadzwoń: 501 012 956W trakcie rozmowy wspólnie ustalamy, czy warto prowadzić tę sprawę. Radca prawny od 1998 roku, wpis na liście OIRP w Gdańsku nr GD/GD/3096.
Wystarczy krótki opis sytuacji. Szczegóły ustalimy w rozmowie.
